تلخی صبر و روزنه امید

در آیه ۱۵۵ سوره بقره می‌خوانیم:
وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ ﴿۱۵۵﴾
و قطعا شما را به چيزى از [قبيل] ترس و گرسنگى و كاهشى در اموال و جانها و محصولات مى‏آزماييم و مژده ده شكيبايان را.

بر این اساس خداوند به همه انسان‌ها این پیام را داده است که هر کدام را به نوعی در آزمایش و امتحان قرار می‌دهد؛ گروهی با ترس، گروهی را با گرسنگی و گروهی را با فشار اقتصادی، گروه دیگر را با مشکلات جسمی و گروه دیگر را با تخریب نتایج تلاش‌هایشان.
این مسأله به هیچ وجه توجیه نظام حاکم، یا ظلم ظالم نیست؛ بلکه پیامی است از حقیقت و محدودیت‌های زندگی مادی بشر. گویی خالق هستی این پیام را به انسان می‌دهد که هر چه کنی نخواهی توانست روان و جانت را با تکیه صرف بر امکانات این دنیای مادی آرام سازی.
اما در نظام قوانین الهی همان گونه که سخن از تبیین درد و رنج انسان به میان آمده است، سخن از راه حل نیز به میان آمده است. خداوند به پیامبرش دستور می‌دهد تا راه حل را به مردم بشارت دهد: صبر!

از نگاه مادی این سخن بی‌معنا تلقی می‌شود. این که انسان در مقابل حجم بزرگی از رنج و درد که در این آیه به تصویر کشیده شده است صبر پیشه کند، مانند آن است که خودش به این رنج رضایت داده است و شرایط آن را به وجود آورده است.
اما خداوند صبر را موجب بشارت بر پیروزی قرار داده است.

برای فهم این معنا نباید این نکته را فراموش کرد که در چارچوب زندگی دینی، توجه به اسباب مادی نیز سفارش شده است.
مثلا اگر کسی مریضی شده است، باید به پزشک مراجعه کند؛ یا اگر کسی مشکل مالی دارد باید برای رفع آن تلاش کند. همان گونه که باید برای حفظ سرمایه خود بکوشد. البته تمام این تلاش‌ها باید در چارچوب قوانین الهی برای زندگی بهتر صورت گیرد.

در حقیقت این آیه بر این نکته تأکید می‌کند که هر اندازه که تلاش مادی بیشتر باشد، اما حلقه گم شده انسان برای رسیدن به آرامش روان، نه پیشرفت مادی، بلکه صبری است که در درون انسان وجود دارد.
صبری که علیرغم تلخی‌اش، نشان از وجود امید در دل انسان دارد. گویی انسان با تکیه بر صبر به این باور می‌رسد که خدایی حکیم در پس تمام مشکلات زندگی او است.

نکته دیگر قابل توجه، تغییر خطاب ابتدای آیه و قسمت پایانی آن است. در ابتدای آیه انسان، مستقیما مخاطب خداوند قرار گرفته است. گویی خداوند قانونی را برای تمام انسان‌ها بیان می‌کند. اما در بخش پایانی، این پیامبر اسلام است که مخاطب فرمان الهی قرار گرفته است. گویی خداوند به صورت غیر مستقیم به انسان‌ها کامل‌ترین نمونه صبر را در برابر انواع مشکلات زندگی نشان می‌دهد. انسانی کامل که از تمام این مشکلات با صبر عبور کرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *